kadar etkili olduğunun saptanılması gerekmiştir. Çekmeyi etkileyecek faktörler, oluşturulan veri toplama şablonu yardımıyla, her deney için ayrı ayrı kayıt altına alınmıştır. Bu sayede, tersane gibi şartları kontrol etmenin çok zor olduğu bir ortamda oldukça titiz yöntemlerle deneysel veriler toplanmıştır. Toplanan veriler Çoklu Regresyon Yöntemiyle analiz edilmiş ve bu sayede kaynak çekmesine hangi faktörün ne kadar etki ettiğini incelenmiştir. Yapılan regresyon analizleri sonucunda bulunan katsayıların anlamlılığı P, T ve F testi ile irdelenmiş ve bu testleri geçemeyen kimi sonuçlar göz ardı edilerek, önemli anlam ifade eden sonuçlara göre yorumlar yapılmıştır. Deneyler farklı kaynak parametreleri altında, düz levha birleştirme, panel üzerine montaj ve blok ekleme safhaları için yapılmıştır. Sonuçlar analiz edildiğinde çift taraflı kaynaklarda çekme ve distorsiyonların tek taraflı kaynaklara göre daha az olduğu, kaynak hattının ortasında çekmelerin arttığı, farklı kaynak uygulamalarının (FCA W, SAW) farklı çekme sonuçları verdiği görülmektedir. Öyle ki, FCAW kaynakta sac kalınlığı arttıkça çekme azalırken, SAW kaynakta çekmeler ağırlıkla orantılı olarak artmaktadır. Regresyon sonuçlarına göre birleştirilen parçalar arasında bırakılan boşlukların çekme sonuçları anlamlı oranda değiştirdiği görülmüştür. 1. VERİ TOPLAMA VE ÖLÇÜM SİSTEMİ Bu çalışmada Tekne İnşanın farklı aşamalarında, değişik parametrelerin etkisiyle oluşan kaynak çekmeleri incelenmiştir. Bu aşamalar Tekne İnşanın ana süreçleri diyebileceğimiz panel oluşturma, blok inşa ve montaj olarak seçilmiştir. Elde edilen verileri değişik kaynak uygulamalarına göre sınıflandırmak ve yeterli hassasiyete sahip olması için aşağıdaki işlemler uygulanmıştır. 1.1 Deneyin Uygulandığı Tekne inşa Aşamaları ve İncelenen Çekme Tipleri Birinci aşamada, kaynak çekme verileri panel birleştirme eklerinden toplanmıştır. Bu işlemde enine kaynak çekmeleri incelenmiştir. İkinci aşamada olan panel üzerine montaj işleminde enine ve boyuna çekmeler incelenmiştir. Bu işlemde bindirme kaynağının (fiilet weld) etkisiyle oluşan çekmeler söz konusudur. Üçüncü aşamada ise blok ekleme (erection) eklerinde değişik pozisyonlarda yapılan kaynakların sebep olduğu çekmeler incelenmiştir. 1.2 Veri Toplama Metodolojisi Kaynak çekmeleri değişik aşamalar için aşağıdaki yöntemlerle elde edilmiştir: 1.2.1 Panel Birleştirme Eklerinde Kullanılan Ölçüm Metotları Kaynak çekmelerini gerekli hassasiyette elde edebilmek için 0,05 mm hassasiyet sağlayan dijital kumpas kullanılmıştır (Şekil 1.2). Kaynak yapılmadan önce, ek yerinin iki kenarında, aralarındaki uzaklık 200 mm olan iki nokta, noktaların çok ince bir şeklide belirlenebilmesi için elmas çivisi yardımıyla işaretlenmiştir. (Şekil 1.1) Sac sıcaklıkları, kaynaktan hemen önce ve kaynak yapılıp soğuduktan sonra ölçüm yapılırken kayıt altına alınmıştır. Bu sayede sıcaklık farkından doğan sac uzama veya kısalmaları hesaba katılmıştır. Ekte kaynağın başladığı yerden, ortadan ve sondan olmak üzere üç ayrı yerden ölçümler alınmıştır o u [mil t t ,____,_/ C___._ı_•kvuı_,,-, J~ / C 200mm =ı Şekil 1.1: Deney Düzeneği Şekil 1.2: Dijital Kumpas (Şekil 1.3). Bu üç yerde kaynağın, dolayısıyla ısıl dağılımın, değişmesi sebebiyle farklı sonuçlar elde edildiği için ayrı ayrı incelenmeleri gerekli görülmüştür. A2 Şekil 1.3: Ölçüm Noktaları 1.2.2 Montaj Aşamasında Kullanılan Ölçüm Metotları Panel üzerine kaynatılan profiller sebebiyle, profil etrafında gerçekleşen enine çekmeler, profil cugullarından şeritmetre aracılığıyla ölçülmüştür. Profil kaynağından doğan boyuna çekmeler ise aralarında 5 m uzaklık bulunan ve profil diplerine 3 cm mesafedeki noktaların kaynaktan önce ve sonra ölçülmesiyle elde edilmiştir. Şerit metre 1 °C sıcaklık değişiminde 0,075 mm uzamaktadır tersane • aralık 2012 21
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=