Şekil 2: Kromun Yer Değiştirerek Krom Karbür Oluşturması Şekil 3: 18 Cr / 8 Ni (0.10 )'lu Paslanmaz Çeliğin Tane Sınarlarındna Oluşan Karbür Çökelmesi (x 1200) dışında kalan diğer östenitik paslanmaz çeliklerin nominal kimyasal analiz değerleri yer almaktadır. Bu çelikler için geliştirilen dolgu malzemeleri genellikle ana metal ile benzer yapıdadır. Ancak birçok alaşım için, sıcak çatlak oluşumunu engellemek amacıyla, düşük miktarda ferrit içeren bir mikro yapının oluşmasına olanak sağlayan dolgu malzemeleri kullanılır. Bu şartı gerçekleştirebilmek için 308 türü dolgu malzemeleri, 302 türü çeliklerin, 304 ve 347 türü dolgu malzemeleri ise 321türü çeliklerin kaynağında kullanılır. Diğer çelik türleri ise kendilerine benzer yapıdaki dolgu malzemeleriyle kaynak edilebilirler. 347 türü çelikler 308 H türü dolgu malzemeleriyle de kaynak edilebilirler. Bu türdeki dolgu malzemeleri örtülü elektrot. dolu tel ve özlü tel olarak üretilir. 321 türü dolgu malzemeleri ise sınırlı olarak sadece dolu tel ve özlü tel olarak üretilmektedir. Östenitik paslanmaz çeliklerin kaymesi ve bakır altlık kullanılarak hızlı soğuma sağlanması hassas sıcaklık aralığında kalma süresinin kısa tutulması açısından oldukça yararlıdır. Diğer bir yöntem, stabilize edilmiş olan paslanmaz çelik ana malzemelerin ve dolgu metallerinin kullanılmasıdır. Bu sayede stabilizatör görevi gören alaşım elementleri, karbon ile reaksiyona girecek ve krom miktarının azalmadan yapıda kalması sağlanacağından korozyon dayanımında herhangi bir düşüş ile karşılaşılmayacaktır (Şekil 5). 321 kalite nağında başlıca üç kaynak proble- paslanmaz çelikler stabilizatör olamiyle karşılaşılır. Bunlar sırasıyla; rak titantum içerirken, 347 türü pas1 - ısının etkisi altında kalan bölgede "krom karbür" oluşması sonucu meydana gelen hassas yapı 2 -Kaynak dikişinde görülen "sıcak çatlak" oluşumu 3 -Yüksek çalışma sıcaklıklarında karşılaşılan "sigma fazı" oluşumu riskleridir. Krom karbür oluşumu ısının etkisi altında kalan bölgenin 427-871 °C sıcaklığa kadar ısınan bölümünde yer alan tane sınırlarında çökelen ve taneler arası korozyonu hızlandıran krom karbürler burada "hassas yapı" oluşmasına neden olurlar. (Şekil 2 ve 3) Bu oluşum sırasında bir miktar krom çözeltiden talanmaz çelikler niobyum (Nb+Ta) ile stabilize edilmişlerdir. Her iki element de kromdan daha güçlü karbür oluşturma özelliğine sahiptir. Bunların dışında kalan bazı ısıl işlem yöntemleri pahalı olmaları, pratik olmamaları ve parçalarda çarpılmalara yol açmaları nedeniyle pek tercih edilmezler. Sıcak çatlak oluşumu Sıcak çatlamanın temel nedeni; kükürt (S) ve fosfor (P) gibi elementlerin oluşturduğu ve tane sınırlarında toplanma eğilimi yüksek olan düşük erime sıcaklığına sahip metalik bileşimlerdir. Bu bileşimler eğer kaynak dikişinde ya da ısının etkisi altında kalan bölgede bulunuyorsa, tane sıne sınırlarına doğru yer değiştirir ve nırlarına doğru yayılırlar ve kaynak bunun sonucunda bu bölgesel alanlarda krom azalması olacağı için korozyon dayanımı düşer (Şekil 4). Bu sorun, kromla birleşerek krom karbür oluşmasına neden olan karbonun yapıda düşük seviyelerde tutulduğu düşük karbonlu (L tipi) ana metallerin ve dolgu metallerinin kullanılmasıyla önlenebilir. Bunun yanında kaynak işleminin ön tav uygulanmadan yapılması, ısı girdisinin düşük seviyede tutulmasına özen gösterildikişi soğurken çekme gerilimleri oluştuğunda çatlamaya neden olurlar. Sıcak çatlak oluşumu, dolgu metalinin ve ana metalin kimyasal analizinin östenitik matrikste düşük miktarda ferrit içeren bir mikro yapı elde edilecek şekilde ayarlanmasıyla önlenebilir. Ferrit, kükürt ve fosfor bileşimlerinin kontrol altında tutabilen ve ferritik-östenitik yapıya sahip olan tane sınırları oluşturarak sıcak çatlak oluşumunu engeller. Bu sotersane • mayıs-haziran 2008 23
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=